संजू कुमारी दास, सिरहा – सामाजिक, पारिवारिक र आर्थिक समस्याका कारण धेरै व्यक्तिहरू भावनात्मक रूपमा विचलित हुन्छन्। तर, मनोसामाजिक समस्या भनेको भावनात्मक र सामाजिक कारणहरूले व्यक्तिको व्यवहारमा पर्ने गहिरो असर हो। नेपालमा अझै पनि मानसिक स्वास्थ्य समस्यालाई अन्धविश्वासका कारण धामी-झाँक्रीसँग जोड्ने चलन छ, जसले समस्या समाधानभन्दा झन् जटिल बनाउने गरेको छ।
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) का अनुसार हरेक ४० सेकेन्डमा एक जनाले आत्महत्या गर्ने तथ्याङ्क छ। नेपालमा हरेक दिन औसतमा १९ जनाले आत्महत्या गर्ने गरेका छन् भने सिरहा जिल्लामा मात्रै पछिल्लो वर्ष ५२३ जनाले आत्महत्या गरेका छन्। यस्ता घटनालाई न्यूनीकरण गर्न मनोपरामर्श सेवाको सहज पहुँच आवश्यक छ।
यसै सन्दर्भमा, मुटि नेपाल गोलबजारले नागरिक आवाजको साझेदारीमा सञ्चालित “शान्तिका लागि स्थानीय क्षमता” कार्यक्रमअन्तर्गत सिरहा नगरपालिका र गोलबजार नगरपालिकाका महिला, बालबालिका, शिक्षा, स्वास्थ्य शाखा प्रतिनिधि तथा शिक्षकहरूका लागि तीन दिने आधारभूत मनोसामाजिक सुस्वास्थ्य तथा मनोविमर्श सेवा तालिम सम्पन्न गरेको छ। ३५ जनाको सहभागिता रहेको उक्त तालिमले सहभागीहरूलाई मानसिक स्वास्थ्य समस्या पहिचान गर्न, उचित परामर्श दिन र समाजमा मनोपरामर्श सेवाको पहुँच विस्तार गर्न प्रेरित गरेको छ।
स्वास्थ्य शाखाकी प्रतिनिधि सत्यभामा उपाध्यायका अनुसार, “हिजोसम्म हामी केवल स्वास्थ्यकर्मी थियौँ, तर आज हामी मनोपरामर्शकर्ता पनि भयौं। अब समाजमा मानसिक स्वास्थ्य समस्याको पहिचान गरेर समाधानमा सहयोग गर्नेछौं।”
महिला विकास शाखाकी प्रभा देवी भन्छिन्, “पहिले मनोपरामर्श भनेको के हो भन्ने थाहा थिएन, तर अब सिक्यौं। अब समाजमा गएर सिकेका कुरा बाँड्नेछु।”
शिक्षिका ज्योति कुमारी मण्डलको भनाइमा, “हाम्रो समाजले शारीरिक स्वास्थ्यलाई मात्र महत्व दिन्छ, मानसिक स्वास्थ्य पनि उत्तिकै जरुरी छ भन्ने कुरा धेरैलाई थाहा छैन। यस्ता तालिम हरेक आमाले लिनु आवश्यक छ।”
शिक्षक नागेश्वर प्रसाद यादवका अनुसार, “मनोविमर्श सेवा आफ्नै परिवारबाट सुरु हुनुपर्छ। शिक्षकहरूलाई यस्ता तालिम दिनु आवश्यक छ, किनभने बालबालिकाले धेरै कुरा हामीसँग सेयर गर्छन्। अब विद्यालयमा मात्रै होइन, समाजमा पनि मानसिक स्वास्थ्यको बारेमा जनचेतना फैलाउने जनाए ।
